423. De Mammoetplant (Gunnera manicata)

In Ierland kwam ik deze plant vaak tegen in de natte veengebieden. De plant houdt van een vochtige, humusrijke en rotsachtige bodem in de buurt van de zee. Als het te droog is worden de enorme bladeren bruin. De mammoetplant doet zijn naam eer aan, ik heb bladeren gezien met een afmeting van ruim 4 meter doorsnee en zaadkolven van 1 meter hoog. Hij doet met zijn grote bladeren en stekels qua vorm wel enigszins denken aan de reuzenbereklauw, een exoot die in ons land vaste voet aan de grond heeft gekregen.

 

 

422. Gelijkenissen: Landen en landjes

De korstmossen op deze steen concurreren met elkaar en nemen zoveel mogelijk ruimte in om meer bestaanszekerheid te verwerven. Tussen de ingekleurde landkaart van Europa en deze steen met korstmossen bestaat een treffende gelijkenis. De korstmossen zijn als microlandjes. Ze kibbelen net zo met elkaar als in Europa, willen graag uitgroeien tot de grootste, de sterkste en de slimste om daarmee hun stempel te kunnen drukken op de omgeving. 

421. Waar zijn de merels?

Het gehele jaar heb ik in de tuin geen merels gezien of gehoord.  Dat is een vreemde en onwezenlijke gewaarwording. Sinds augustus 2016 waart er een virus in ons land rond waardoor uitgebreide sterfte optreedt bij merels, laplanduilen (in gevangenschap) en huismussen. Mogelijk, maar dat moet nog grondig onderzocht worden, zijn ook andere vogelsoorten besmet met het zogenoemde usutu-virus (USUV). Dit virus komt oorspronkelijk uit Swasiland en dook in 2001 voor het eerst op in Oostenrijk en Italië. In 2012 kreeg Duitsland te maken met een massale sterfte, er waren nauwelijks nog merels te vinden in tuinen en parken. Het virus wordt door steekmuggen overgedragen. In Europa zijn 5 menselijke patiënten bekend waarvan 3 personen met een verzwakt immuunsysteem. Ik vrees dat de meeste huisartsen in Nederland in eerste instantie geen link zullen leggen tussen bepaalde klachten zoals encephalitis en dit nieuwe virus. In Italië echter bleek na onderzoek dat 6% van de Italianen een infectie had doorgemaakt met het usutu-virus. De meeste mensen werden er niet noemenswaardig ziek van, enkele hadden neurologische klachten en/of een hersenontsteking. Bij de merels heeft het zeer ernstige gevolgen: het begint met uiterlijke  symptomen zoals: algehele malaise, evenwichtsstoornissen, spierzwakte, naar adem happen, vleugels en de kop laten hangen, waarna ze in de meeste gevallen sterven.

Dan de oorzaak. De muggen worden genoemd en de trekvogels die het naar hier brachten, en ook de klimaatverandering die de gemiddelde temperatuur doet stijgen met allerlei gevolgen van dien, een gebeurtenis die wij nauwelijks kunnen overzien. Laat ik er nog een persoonlijke noot aan toevoegen. Mensen, dieren, insecten en planten met een verzwakt weerstandsvermogen zijn altijd vatbaarder voor ziektes. Het gaat er natuurlijk om, waardóór wordt het weerstandsvermogen verzwakt? De symptomen die de merels en een klein aantal mensen vertonen zijn zo te zien neurologisch van aard. Bij mij gaat er dan meteen een belletje rinkelen en denk ik aan bijvoorbeeld: glyfosaat, het onkruidbestrijdingsmiddel dat door de WHO (Wereldgezondheidsorganisatie) als waarschijnlijk kankerverwekkend wordt beoordeeld en o.a. een belangrijk bestanddeel is van Roundup (een verdelgingsmiddel van Monsanto) en ik denk aan de neonicotinoiden (o.a. Bayer) die m.i. verantwoordelijk zijn voor de bijen-en insectensterfte en zo zijn er nog andere zeer giftige bestrijdingsmiddelen die in de landbouw worden gebruikt en welke waarschijnlijk een van de belangrijkste oorzaken zijn voor de ondergraving van het immuunsysteem in levende wezens. De aarde is er van doordrenkt, het zit overal in, in het drinkwater, in het voedsel (ook biovoedsel) Cruciaal is een ommekeer in het economisch denken en handelen. Belangrijk is vanzelfsprekend het behoud van biodiversiteit en de zorg voor kleinschalige duurzame landbouw. In principe begrijpt ieder weldenkend mens dat vergif en zuiver voedsel niet samen door een deur kunnen.

 
Bronnen:

- NRC

- Daniël Cadar:Widespread activity of multiple lineages of Usutu virus, western Europe, 2016

                                Zonnebadende merel               

                                Leucistische merel

420. Over schimmels en korstmossen

De fijne zwarte lijntjes op bomen en stenen die je op de afbeeldingen hieronder ziet, zijn van individuele schimmels die zich op een tak of steen hebben genesteld en nu hun eigen gebied letterlijk begrenzen. Ze hebben een of enkele vruchtlichamen en zitten met hun mycelium ieder op een eigen stukje van de tak. Dit eigen plekje verdedigen ze tegen soortgenoten. Waar twee verschillende mycelia elkaar ontmoeten, scheiden ze donkergekleurde, vaak zwarte giftige stoffen uit, waarmee ze de grenzen afbakenen van hun eigen gebied (het lijkt wel de grote mensenwereld in het klein). Bij hout wat al dood is en/of vermolmd, lopen deze afgebakende terreinen dieper door; bij levende, sterke en gezonde bomen beperken de schimmels zich tot de schors en bast, ze leven in symbiose met de boom. De schimmels beschermen de boom en houden deze gezond en andersom. Bij een sterke en levenskrachtige boom groeien schimmels niet in het levende hout. Schimmels werden tot voor kort gerekend tot het plantenrijk, ze hebben vergelijkbare vormen en leven in vergelijkbare habitats. Uit recent onderzoek is echter gebleken dat schimmels het meest verwant zijn aan de meercellige dieren. Korstmossen hebben een verbond gesloten tussen enerzijds blauw- en groenalgen en anderzijds een schimmel. Samen zijn ze erg sterk en kunnen eeuwenoud worden. De algen zitten tussen de schimmeldraden, dicht onder het oppervlak. Ze bewijzen de schimmel een dienst middels fotosynthese, uit licht en lucht maken ze voedingsstoffen. De schimmel op zijn beurt draagt zorg voor stevigheid en beschermt de alg tegen uitdroging. Korstmossen vertonen zich in allerlei vormen en in diverse prachtige kleuren: wit, grijs, groen, geel, oker, oranje, rood, bruin en zwart. 

 

419. Polranny (Ierland)

Ik was een tijdje in Polranny (West-Ierland) als artist in residence. Het huis ligt aan de kust in een nat veengebied. Het heeft een grote keuken en gezellige huis- en slaapkamers met in elke ruimte wel een kachel of open haard. Duizenden interessante boeken bezetten de wanden en er zijn sfeervolle lichte werkruimtes. Rondom bevindt zich een bijzondere tuin met bosachtige elementen waarachter het veen zich uitstrekt tot aan de zee. Je ervaart de enorme ruimte om je heen en komt er geen mens tegen. Weidse uitzichten met daarboven vaak dreigende donkere wolken die uit het niets aan komen snellen. Diverse malen hebben ze me genadeloos overvallen met hevige stortregens. Zelfs een geavanceerd outdoor-regenpak kon niet voorkomen dat ik tot op de draad kletsnat werd. Is ook een ervaring. Het landschap kleurt zich hier voornamelijk met het roestige rood van grassen en veenmossen; aan zee zijn er de wieren in allerlei okerachtige tinten, van lichtgeel en groen tot diepbruin. Ik heb ze even naast elkaar gelegd (zie hieronder) en zo ook nog wat blaadjes, takjes en dergelijke uit de natuur daar.

Link naar boek Polranny:

https://www.albelli.nl/onlinefotoboek-delen/27a5c3e0-46a1-4327-a529-e050c0a6d237?utm_source=Service-Mail&utm_medium=E-Mail&utm_campaign=CRM_SML_EML_T27211&id=23386823

418. Bijzondere stokjes (2)

In de natuur is ieder detail een wereld op zich en het is een weldaad om dit te kunnen ervaren. Een klein stukje grond of tuin is al voldoende voor de creatie van een klein paradijs. Zelfs een balkon biedt mogelijkheden om elke dag iets nieuws te ontdekken aan natuurlijke schoonheid. Deze stokjes en takjes daar lopen veel mensen aan voorbij. Het is zo gewoon: een tak van een boom. Daarom heb ik er een aantal verzameld. Ze kunnen verschillend zijn van soort, van vorm en kleur. Soms ook heeft dezelfde boomsoort tientallen verschillende tinten, zoals bijvoorbeeld de berk. Van wit tot dieprood, goud en zilverachtig, groen, geel en gevlekt. Het blijft een wonder.

417. Het kauwtje

Het kauwtje op de foto hoort bij een kauwenkolonie van ongeveer 120 kauwen die hier in de buurt hun woon- en fourageplek hebben. Vanaf de eerste ontmoeting vatten we sympathie op voor elkaar wat in de loop der tijd alleen maar sterker werd. Ondanks dat het kauwtje mij erg goed kent, blijft ze toch enigszins bang. De meeste buurtbewoners hier houden namelijk niet zo van kauwen, ik hoor ze nogal eens driftig in hun handen klappen om ze te verjagen. Kauwtjes mijden die plekken liefst. Mijn kauwtje weet steeds beter wat ze aan me heeft en anticipeert daar op. Ze heeft een onderscheidend vermogen wat meestal niet wordt verondersteld. Waarom niet? Omdat voor de mens kauwen allemaal zwarte vogels zijn, wij kunnen in die groep nauwelijks individuen onderscheiden. En als wij dat niet kunnen, veronderstellen we vanuit ons superioriteitsgevoel dat dieren dat dan zeker niet kunnen. Dat is een vergissing. Ik heb de kauwtjes leren kennen als intelligente vogels die behalve zijn soortgenoten ook de mens en zijn gedrag kunnen inschatten en begrijpen voor zover dat voor hun van belang is. Als ik met een veger in de weer ben loopt het kauwtje een stukje vooruit, ondertussen gezellig hier en daar wat oppikkend. Maar de buurman die een veger hanteert betekent gevaar, dan vliegt ze direct weg. Mijn tuin is veilig gebied. Ook als er bezoek is van mensen die ze niet kent, beschouwt ze dat als vertrouwd. Tenzij men zich onrustig gedraagt of druk gesticulerend praat. Kauwtjes zijn kijkers, ze zien alles en houden de ogen van de mens goed in de gaten. Een rechtstreekse blik kunnen ze moeilijk tegen. 

Mijn kauwtje kent de menselijke gebruiksvoorwerpen zoals: een bord, kopje, snoeischaar, veger, hark, stoel, enzovoorts, zij weet wat dat inhoudt en wat ik ermee doe. Ook herkent ze allerlei geluiden, een deur die open- of dichtgaat en wie daar bijhoort, de klank van bestek op porselein, de diverse voetstappen, een stem. Ze leert mij ook om haar te begrijpen, bijvoorbeeld: als ik buiten een boterham eet, wil zij ook graag een stukje en maakt mij dat duidelijk door haar snavel beurtelings goed hoorbaar af te vegen aan het houten plateau waarop ze staat. Ik bevestig dit gedrag door haar te belonen. Een toegeworpen nootje dat ergens onder rolt en zij niet kan vinden, wordt uiteindelijk wel gevonden doordat ik met mijn ogen in die richting kijk en zij daaruit afleidt waar ze precies moet zoeken. Mijn tuin hoort bij een deel van haar territorium. De andere kauwen weten en respecteren dat tot op zekere hoogte. Zij en haar mannetje hebben de eerste optie, daarna de twee kinderen van vorig seizoen. Maar voedsel is voor iedereen van levensbelang. Als de hele meute zich niet meer kan inhouden en zich op de broodkruimels stort, draait ze zich naar de indringers, aanvallend, pikkend en joekerend: "kaw-kaw-kaw". Het is een ritueel, blijven duidelijk maken aan de anderen dat deze tuin tot haar domein behoort en zij de eerste keuze heeft.

416. Gelijkenissen: Zwammen

                          Berkenzwammen                               "Pilaarzwammen" bij een Brusselse kerk

415. Agrimonie

                                                                  Zaden van Agrimonie

Agrimonie (Agrimonia eupatoria L.) heeft een lange behaarde rechtopstaande stengel met regelmatige goudgele bloemetjes. Het is een sterke, krachtige plant. De zaden hebben stekeltjes met omgebogen haakvormige einden, die in je kleding haken en op dezelfde wijze achterblijven in de vacht van langslopende dieren.

Agrimonia is afkomstig uit het Grieks: Agros (veld) en Monas (eenzaam). Agrimonie staat meestal eenzaam in het veld en nooit in grote groepen. Eupatoria komt van Eupater (d.i. zoon van een goede vader), de bijnaam van de Griekse koning Mithridates Eupator (132 v.Chr. – 63 v.Chr.) die deze plant voor het eerst als geneeskruid zou hebben gebruikt.

414. Verschijningsvormen van de Wilde peen

De Wilde peen (Daucus carota L.), is een bijzonder levenskrachtige plant die aanspreekt door de opgaande lijnen van de bloem met zijn omwindselblaadjes. Verder zijn er de vele verschijningsvormen en kleurschakeringen die gaan van wit tot roze en dieprood. In het midden zit vaak één enkel roodpurperen bloempje tussen alle andere in. De bloem richt zich sterk naar het licht. Als de Wilde peen uitgebloeid is en de zaden zich gaan vormen, trekt de plant zijn bloem en omwindselblaadjes samen en lijkt deze sterk op een nestje. In zo’n ”vogelnestje” overwinteren en verstoppen zich vaak vele insecten (Voor alle duidelijkheid: de 'beestjes' op de 3 onderste afbeeldingen zijn, behalve het lieveheersbeestje,  de zaden van de Wilde peen). De Wilde peen is een 2-jarige plant, rijk aan caroteen en vitamine B, het is de oorspronkelijke voorouder van onze gekweekte oranje wortel. Als je voorzichtig een plant uit de aarde trekt, is dit duidelijk te ruiken en te proeven. De wortel is wat bleekwit, maar geur en smaak dragen zorg voor een ultieme zintuiglijke worteltjeservaring. Wilde peen is ook een medicinale plant. Het is samentrekkend en verwarmend, ondersteunt de werking van de lever en is wormverdrijvend. De Wilde wortel versterkt het immuunsysteem en heeft een antiseptische werking.